Een nieuwe kans voor Europa: De Europese Politieke Gemeenschap

By Rafiek Madani

De nieuwe vrijwillige politieke gemeenschap zou de wereldwijde rol van Europa kunnen versterken zonder de lidstaten te onderwerpen aan de invloed van Brussel, Parijs of Berlijn. 

Op uitnodiging van het Tsjechische voorzitterschap van de Europese Unie zijn de staatshoofden en regeringsleiders van 44 landen begin oktober in #Praag bijeengekomen. Onder de deelnemers bevonden zich alle leden van de EU, de Europese Economische Ruimte (EER) - waartoe ook #IJsland#Liechtenstein en #Noorwegen behoren - evenals #Zwitserland, het #VerenigdKoninkrijk#Turkije en #Israël, plus de landen van de Westelijke #Balkan en de #Caucasus

Het idee van de Europese Politieke Gemeenschap (EPC) werd in mei voor het eerst gepresenteerd door de Franse president Emmanuel Macron. De gemeenschap, zo stelde hij, zou de #EU, de #EER en 10 andere landen in de regio moeten omvatten om te dienen als een breed platform voor vrijwillige initiatieven. De dreiging die uitgaat van de oorlog in Oekraïne heeft de oprichting van dergelijke verenigingen nog dringender gemaakt. Het heeft veel zin, en de top van Praag was de eerste gezamenlijke stap van het voorgestelde orgaan. 

Het basisprincipe van de #EPC is veelbelovend, omdat het het continent een broodnodig platform kan bieden om gezamenlijke belangen na te streven. Het kan ook de samenwerkingsmogelijkheden op lange termijn scherp in beeld brengen en de positie van Europa in de mondiale arena verstevigen, terwijl de verscheidenheid van het continent - de bron van zijn kracht - behouden blijft.

Potentiële vangst

Wil dit platform echter slagen, dan moet worden voorkomen dat het door Brussel en de sterkste landen van Europa wordt misbruikt om hun belangen na te streven ten koste van kleinere staten. 

President Emmanuel Macron is een fervent Europees centralist die Europa voor ogen heeft als een entiteit die van bovenaf wordt bestuurd, met gestandaardiseerde procedures en een machtig bestuur. Subsidiariteit is in dat concept van weinig belang; harmonisatie is het leidende principe. We hebben hier zowel een socialistisch (gelijkschakeling) als een typisch Frans (centralisatie en nadruk op staatsmacht) patroon.

Dat was niet het oorspronkelijke idee van de Europese integratie. In de visie van de oprichters werd de diversiteit van de Europese bevolking, het rijke culturele erfgoed en de sociale en economische oplossingen als een kracht gezien. Integratie was slechts bedoeld als een manier om sterke punten op kritieke gebieden te bundelen. #Europa, bestaande uit middelgrote en kleine mogendheden, moet zijn kracht benutten om wereldwijd concurrerend te blijven. Het concurrentievermogen moet worden aangescherpt door vriendschappelijke interne concurrentie die is geworteld in de diversiteit van het continent.

Toen de Elysee van de heer Macron besefte dat het centraliseren van de 27 EU-lidstaten een hele opgave zou zijn, kwam hij in 2017 met een nieuw voorstel. Europe a deux vitesses, een Europa van twee snelheden (ook wel multispeed Europe genoemd), was een plan waarin een kern van avant-garde landen een voortrekkersrol zou spelen bij de verdieping van de EU-integratie. In de praktijk zouden #Frankrijk en #Duitsland gezamenlijk een hechte Europese entiteit opbouwen op het gebied van regelgeving, economie en politiek, met Brussel als middelpunt. De "perifere" delen van de EU zouden in de Unie blijven en de voordelen ervan genieten. De opzet, gesteund door het kanselierschap van Angela Merkel, zou het integratieproces van een "steeds hechtere unie" versnellen.

De brutaliteit van dit plan was maar al te duidelijk. Het zou "perifeer Europa" tot een soort dynamische capitulatie dwingen, waarbij de landen gedwongen zouden worden alle door "kern-Europa" besloten maatregelen te aanvaarden zonder deel uit te maken van het besluitvormingsproces. Niet-naleving van de kernregels zou de voordelen van de vier vrijheden van de interne markt beperken. 

Hoewel het idee van de EPC steun verdient, kan men zich niet geheel onttrekken aan de verdenking van een verborgen agenda. Zou de nieuwe gemeenschap kunnen worden gebruikt om landen die zich verzetten tegen een sterkere centralisatie binnen de Unie, of tegen het Europa van twee snelheden, in de val te lokken? Zal een initiatief om een "anti-Poetin" pro-democratisch Europees platform op te bouwen dergelijke onzalige ideeën bevorderen?

De oprichters van de EU waren christendemocraten, die sterk geloofden in beperkte overheidsbemoeienis met de vrijemarkteconomie en in ordelijke staatskaders die de bescherming van de sociaal zwakkeren omvatten. De beginselen van subsidiariteit en zelfbeschikking waren essentieel voor de oprichters, en individuele vrijheid en verantwoordelijkheid waren de pijlers van Europa die zij voor ogen hadden.

Hoognodig platform

De meeste sociaal-democraten in Europa stonden aanvankelijk huiverig tegenover een dergelijk project. Maar geleidelijk aan liepen ze warm voor het idee, omdat ze het ook zagen als een instrument voor meer planning van economie en maatschappij. Een machtig technocratisch bestuur was de droom van de socialisten. Stapsgewijze, gezonde integratie werd ondermijnd door overdreven harmonisatie.

Zelfs de verdenking van een verborgen agenda zou het verkeerd maken het EPC-initiatief af te wijzen. Het geopolitieke momentum van het project moet worden opgevangen, ongeacht de volledige bedoelingen van president Macron. Andere landen, met name het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland, maar ook enkele EU-leden, kunnen zich effectief verzetten tegen de al te centralistische agenda's in de nieuwe organisatie. Ook kunnen zij haar beschermen tegen misbruik voor kleinzielige hegemonistische pogingen. Als dat risico wordt vermeden, kan de EPC een broodnodig platform worden voor het bevorderen van vitale Europese belangen op lange termijn.

Related Articles

About LT News

Sed ut perspiciatis unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam, eaque ipsa quae ab illo inventore.